Powrót do strony głównej "Walka i Pamięć" Recenzja K. Sikora, Walka i pamięć. Szlakiem I Batalionu "Barbara" 16 PP AK, Warszawa 2008, ss.261 + 1nlb.

Recenzja K. Sikora, Walka i pamięć. Szlakiem I Batalionu "Barbara" 16 PP AK, Warszawa 2008, ss.261 + 1nlb.

Ocena użytkowników: / 67
SłabyŚwietny 

Prof.dr hab.Stefan Józef Pastuszka

Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy

Jana Kochanowskiego w Kielcach

  

                               

            Książka Krzysztofa Sikory "Walka i pamięć. Szlakiem I Batalionu " Barbara" 16 PP AK" wydana przez  oficynę wydawniczą  Militaris Polonia  w 2008 r. stanowi cenną pozycję na rynku  wydawniczym ze względu na jej walory merytoryczne, utylitarne i estetyczne.

            Jest ona kolejną pozycją w znaczącym dorobku Autora (około 40 publikacji), poświeconym postawie żołnierzy polskich w czasie II wojny światowej, dyskontowaniu tradycji niepodległościowych w procesie wychowania, kształtowania postaw patriotycznych oraz edukacji obywatelskiej żołnierzy naszej armii. Zapewne współpraca z MON , zgodna z zainteresowaniami Autora, określa w pewnym stopniu zakres tematyki badawczej. Mam tu na uwadze Jego artykuły w następujących czasopismach: " Wojsko i Wychowanie", " Na tropie",, " Czuwaj".  Godne uwagi są rozważania Autora dotyczące związków edukacji szkolnej i działalności organizacji pozarządowych z promowaniem Wojska Polskiego i obronności  państwa.

Przedmiotem recenzowanej książki pod wymownym tytułem" Walka i pamięć"" jest działalność bojowa 1 Batalionu " Barbara" 16 PP AK, odbicie w świadomości społecznej czynów jego żołnierzy, działania służące utrwalaniu pamięci i jej dyskontowania w procesie edukacji szkolnej i pozaszkolnej.

Żołnierze  1 Batalionu " Barbara" realizowali konsekwentnie rozkazy Naczelnych Wodzów gen. Władysława Sikorskiego i gen. Kazimierza Sosnkowskiego, stawiających jako naczelne zadanie PSZ, których częścią była AK, odbudowę "Rzeczypospolitej wolnej, całej, niepodległej, silnej i bezpiecznej". Publikacja K. Sikory dowodzi, że żołnierze AK działali zgodnie z następującą  zasadą zawartą w rozkazie  wydanym 11 lipca 1943 r.  przez NW gen. Sosnkowskiego:

W poczuciu podstawowej prawdy, że nie tylko obowiązkiem, ale i prawem każdego obywatela jest żyć i pracować dla Ojczyzny, walczyć dla Niej i umierać za Nią, nasze siły zbrojne w tym doniosły okresie dziejowym, bardziej aniżeli kiedykolwiek, winny  święcić przykładem zgodnego wysiłku dla Polski, wspólnej pracy w atmosferze koleżeństwa i wzajemnego zaufania, prawdziwym zjednoczeniu bez względu na różnice przekonań i pochodzenia."[1]

" Walka i pamięć" K. Sikory jest swoistym wyrazem hołdu tym, którzy poświęcili swe życie Ojczyźnie. Jest jednocześnie odpowiedzią na duże zapotrzebowanie społeczne na badania dziejów i życia lokalny społeczności " Małych Ojczyzn" i regionów, na wzorce osobowe i na tworzywo nieodzowne w procesie wychowania patriotycznego i budowania społeczeństwa obywatelskiego. Jest ona efektem pasji badawczej, będącej konsekwencją dążenia do poznania i utrwalenia istotnego fragmentu prawdy historycznej dotyczącej  walki narodu polskiego o wolność i suwerenne państwo w okresie tragicznej nocy okupacyjnej oraz spełnienia  obowiązku obywatelskiego " przekazania dorobku niepodległościowego II wojny światowej współczesnym pokoleniom. Jest to ze wszech miar istotne także z powodu wymagań współczesności zdeterminowanych globalizacja i integracją Europy.. Bowiem w tym procesie występuje niestety silna tendencja pomniejszania, czasami wręcz  lekceważenia i dyskredytowania wkładu Polaków w II wojnę światową i ratowanie Żydów, bezceremonialnie artykułowana przez niektóre środowiska religijne i polityczne m. in. W Niemczech, USA i Izraelu. Recenzowana publikacja może stanowić ważki przyczynek i argument w merytorycznej dyskusji z wątpiącymi w twórczy wkład narodu polskiego w walkę z faszyzmem i ratowanie Żydów.

            Książka ta służy realizacji jakże słusznego przesłania Jerzego Morawica ostatniego ministra spraw wojskowych Rządu RP na Uchodźstwie: "Przebaczyć możemy " zapomnieć nam nie wolno" wypowiedziane na  posiedzeniu Rady Narodowej 28 lipca 1990 r.

            Dzięki dobrze przemyślanej konstrukcji stanowi ona jednocześnie wyśmienity patriotyczny przewodnik po Ziemi Tarnowskiej, która wydała wiele wspaniałych postaci. zasłużonych w dziejach  narodu polskiego. Patriotyczna postawa jej mieszkańców  w czasie  II wojny światowej była owocem pracy wychowawczej poprzednich pokoleń i dorobku II Rzeczypospolitej. Jakże wymowne są przywołane przez Autora  wiersze poświęcone spacyfikowanym wsiom za pomoc udzielana partyzantom oraz żołnierzom AK, wyrażające głębokie przekonanie w  zwycięstwo słusznej sprawy " walki o wolność Polski. Na przykład  w utworze lirycznym poświeconym  żołnierzowi AK. " Radomysłowi" zawarta jest następująca konstatacja:

 

            " Lecz przyjdzie dzień, przecudny dzień

( Że przyjdzie wiesz!)

Obudzi Ciebie z wieczystych śnień

Radosna pieśń"

Polskie ją serca zanucą wraz

W radosny takt""

 

Losy Jamnej i Żerosławic  w czasie II wojny światowej  są, podobnie jak Michniów w powiecie Skarzysko-Kamienna, symbolem martyrologii wsi polskiej upamiętnionej w Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskiej . Tragedie te zostały upamiętnione wielce wymownym pomnikiem przedstawiającym  chłopa kleczącego przed Orłem, zawierającym napis;" Męczennikom za Polskę " Chłopi".

 

Tragedię żerosławicką przedstawił również  nieznany poeta w wierszu " Czterdziestu << Żerosławickich męczenników>>";

"I bez dalszych uprzedzeń cała wieś otacza,

Wybiera ich czterdziestu i wszystkich przeznacza.

Na śmierć straszną potworną, na  ŻYWOPALENIE,

Karze ich za niewinność, karze za milczenie."

 

Dużą wartość informacyjna posiadają  załączniki:  zarys historii  16 PP stacjonującego w Tarnowie,  10 not biograficznych żołnierzy Batalionu "Barbara"., tekst wzruszającego "Apelu Pamięci 16 Pułku Piechoty ,"  z dnia 27 maja 2007 r. , wiersz bez tytułu napisany przez Zbigniewa Kabata PS. "Bobo", kpt. WP, żołnierza AK w Aberdeen w Szkocji w 1964 r.

Książka posiada bardzo bogatą ikonografię. Zawiera:  19 map i szkiców planów bitew i cmentarzy, plakietkę cichociemnych  projektu por. Matuli, 4 " plakaty ilustrujące walkę komunistów z AK, sztandary oddziałów AK  16 PP " 8,  obiekty sakralne " 4, obrazy religijne  - 4,  mogiły " 8,  obrazy religijne " 3,  rocznicowe znaczki pocztowe i rajdowe " 8,  cegiełki kurhanowe- 2,   odznaki rajdów   Szlakami Walk Partyzantów Batalionu  " Barbara"  AK, patriotyczne uroczystości religijne " 4,  tablo żołnierzy Batalionu " Barbara"" 3, medale " 3, odznaki Batalionu " Barbara" " 3,  zdjęcia indywidualne i grupowe " 45,  tablice pamiątkowe i pomniki " 89,  nekropolie " 1,  krzyże bojowe " 2.

Książka składa się z czterech części nie wyodrębnionych formalnie w jej konstrukcji. Pierwsza poświecona jest początkowi II wojny światowej, przebiegowi kampanii wrześniowej na Ziemi Tarnowskiej, charakterystyce okupacji  niemieckiej i strukturze Polskiego Państwa Poziemnego. Stanowi ona swoiste wprowadzenie " tło dla tego dzieła.  Część druga stanowi próbę rekonstrukcji działalności bojowej 1 Batalionu " Barbara". W trzeciej - jest zwarta charakterystyka miejsc, w których walczyli jego żołnierze, i prezentacja ikonograficzna miejsc pamięci. Do czwartej " należą noty biograficzne ( 10) żołnierzy, dokumenty i zestawienie składu osobowego Batalionu "Barbara".

Książka zaopatrzona została  w wykaż  źródeł i wykorzystanej literatury oraz  indeks osobowy i nazw geograficznych.

Perełka tej publikacji jest  " Słowo wstępne" pióra biskupa Tadeusza Płoskiego, napisane z pasją i dużą wrażliwością.

Niniejsza publikacja jest efektem wnikliwych żmudnych i wszechstronnych badań. Autor spenetrował swoje zbiory Centralnego Archiwum Wojskowego,, Centralnej Biblioteki Wojskowej, Archiwum Państwowego w Tarnowie, archiwa parafialne w Krasnem-Lasocicach, Paleśnicy, Archiwum Parafii pw. Świętego Bartłomieja  , Biuro udostępniania  i Archiwizacji Dokumentów Instytutu Pamięci Narodowej, zbiory prywatne żołnierzy AK i ich rodzin. Wykorzystał także bogatą swoją kolekcję dokumentów. Godne podkreślenie jest wykorzystanie źródeł wywołanych w postaci relacji, wywiadów autoryzowanych, korespondencji z żołnierzami i ich rodzinami. Na szczególne wyróżnienie zasługują tu " informacje i podpowiedzi" ppłk. w st. spocz.  dra nauk farmaceutycznym Jerzego Petrkiewicza ps. " Drzazga" " zastępcy dowódcy  plutonu 3 Kompanii 16 PP AK, a następnie dowódcy sekcji dywersyjnej oddziału " Regina II"  tegoż pułku..

 Wyrażam przekonanie, zapewne nie tylko swoje, ale także wielu czytelników, że ta cenna publikacja spełnia życzenie jej Autora wyrażone we "Wstępie" w słowach:

" Chciałbym, aby stała się  jedna z cegiełek ukazujących okrutna rzeczywistość okrutnych dni II Wojny Światowej, trudnych lat powojennej historii Polski, jak również współczesnych  lat budowania tożsamości wolnej, niepodległej i praworządnej Rzeczypospolitej."

Sądzę,  ostatni akapit "Wprowadzenia" " pióra Autora: 
            " Zapraszam do lektury i wspólnej  wędrówki, aby ziściły się słowa Adama Mickiewicza " "Zasiewajcie więc miłość ojczyny i duch poświęcania się, a bądźcie pewni, iż wyrośnie  Rzeczypospolita wielka i piękna"".  Stanowią one swoiste przesłanie tej cennej publikacji. Oby się spełniły te cudowne życzenia naszego wieszcza. Sądzę, że stanowić winny motto następnego wydania " Walki i pamięci"".

Książka ta potwierdza prawdę historyczną, że walka zbrojna  okupantami była możliwa dzięki patriotycznej postawie chłopów polskich, którzy nie tylko żywili, ale także i walczyli. Za swa postawę składali życie na ołtarzu Ojczyzny. Symbolem tej postawy i jednocześnie dokumentacji zbrodni Niemców na obywatelach II Rzeczypospolitej jest Mauzoleum  Martyrologii Wsi Polskiej w Michniowie na Ziemi Świętokrzyskiej, w której hitlerowcy za pomoc udzieloną partyzantom spalili żywcem 203 mieszkańców.  Wyrazem cierpienia wsi są Pieta  Michniowska oraz krzyże  na wzgórzu opodal niej, stawiane przez mieszkańców spacyfikowanych wsi. Wśród 317 znajdujących się tu symboli odkupienia, są również krzyże z Ziemi Tarnowskiej :m. in. Jamnej Bobrowej " gmina Żyraków, Zawady Gm. Dębica. Niestety nie została tu upamiętniona tragedia Żerosławic " symbolu męczeństwa wsi tarnowskiej.  Mam nadzieję, że pod wpływem lektury  " Walki i pamięci" pozostałe spacyfikowane przez Niemców wsie Ziemi Tarnowskiej upamiętnia swe męczeństwo i patriotyzm  w Mauzoleum  Martyrologii Wsi Polskiej w Michniowie.

            Recenzowana książka posiada duże walory dydaktyczne i wychowawczynie nie tylko ze względu na jej walory merytoryczne, ale także konstrukcję i bogatą i cenną  ikonografię oraz załączone dokumenty. Walory publikacji podnoszą liczne szkice bitew i potyczek oraz współczesna mapa rejonu działania batalionu 16 PP AK. Szkoda, że Autor nie  sporządził wykazu zawartych w książce zdjęć, szkiców i dokumentów. Ułatwiłoby to wszechstronne korzystanie z publikacji. Mam tu na uwadze przede wszystkim nauczycieli historii i uczniów szkół różnych szczebli oracz studentów.              Sądzę, że z wyżej przedstawionych powodów " Walka i pamięć " Krzysztofa Sikory winna być wznowiona. Część nakładu powinna trafić do Mauzoleum  Martyrologii Wsi Polskiej w Michniowie, które zwiedza rocznie kilkadziesiąt tysięcy turystów , w tym Niemców. Z tego względu wskazane jest zamieszczenie  w niej streszczenia w języku niemieckim. 

Kielce 20 czerwca 2009r

 


[1] Rozkaz do żołnierzy Naczelnego Wodza gen. K. Sosnkowskiego z 11 lipca 1943 r. ( w:)Źródła do dziejów Polski w XIX i XX wieku. Lata 1939 " 1945. T.IV. cz.2. Wybór tekstów źródłowych. Józef Ryszard Szaflik, Romuald Turkowski, Wyższa Szkoła Humanistyczna w Pułtusku, Pułtusk 2000, s. 190.