Ocena użytkowników: / 10
SłabyŚwietny 

Ur. 22 VI 1924 w Kaliszu, syn Zygmunta i Michaliny z d. Adamskiej. W 1928 r. rodzina przeniosła się do Tarnowa, gdzie budowano właśnie fabrykę w Mościcach. Zdzisław uczęszczał więc do Szkoły Powszechnej im. M. Kopernika a potem do wybuchu II wojny zaliczył 2 klasy w III Gimnazjum im.  A. Mickiewicza. Będąc w tymże gimnazjum, należał do tamtejszej 1 Drużyny Harcerzy im. Zawiszy Czarnego. Po zorganizowaniu jednak w Mościcach ruchu harcerskiego, przeniósł się do I Błękitnej Drużyny Harcerzy im. płk. Lisa-Kuli.

W czasie okupacji włączył się jako jeden ze starszych harcerzy do działalności Szarych Szeregów pod ps. "Mietek". Odbył szereg kursów (sabotażu, wojskowy, kierowców), był też jednym z pierwszych elewów tajnej podchorążówki. Dowódca "Dzik", oceniając młodych podchorążych, wpisał do raportu z tegoż kursu, iż odznaczał się szczególną odwagą. Pewno dlatego brał udział w tak szczególnych akcjach, jak pozostawienie wieńca     z szarfami narodowymi pod Grobem Nieznanego Żołnierza 11 listopada 1942 r., udział w akcji "Kośba" - likwidacji technika dentystycznego, volksdeutscha, w wyprawie do Grabin k. Dębicy po broń, w której to akcji zginął bliski przyjaciel, Jurek Wojnarski ps. "Szary" i w akcjach rozbrojenia pojedynczych Niemców dla zdobycia broni. Równocześnie uczęszczał na tajne komplety, kontynuując naukę w zakresie liceum, co pozwoliło mu zdać maturę w 1946 r. Wszystkie te obowiązki łączył z pracą zawodową w miejscowej fabryce, wykazując duże zdolności w zakresie fizyki. Jako uczestnik drużyny w Białej, został ranny w nogę a mimo to zgłosił się zaraz w sierpniu 1944 r. do 4 kompanii "Ewa" I batalionu partyzanckiego "Barbara" 16pp AK, biorąc do końca udział  we wszystkich walkach tej kompanii i batalionu.

Po rozwiązaniu AK, w styczniu 1945 r., zorganizował spośród dziewięciu najbliższych kolegów w liceum komórkę kolejnej konspiracyjnej organizacji "Wolność i Niezawisłość", przybierając jako jej dowódca pseudonim straconego  w Grabinach przyjaciela Jurka - "Szary".

Po maturze jednak wszyscy uczestnicy II konspiracji podjęli studia w różnych miastach Polski, zaprzestając działalności politycznej. W Mościcach pozostała jednak ukryta w schowkach broń, o którą funkcjonariusze urzędu bezpieczeństwa szczególnie zabiegali.

Zdzisław Szymanowski wyjechał do Gliwic, gdzie rozpoczął pracę w Zjednoczeniu Przemysłu Chemicznego jako kreślarz. Otrzymawszy zaproszenie znajomego z czasów okupacji niemieckiej, prof. Arkadiusza Piekary z Gdańska, wyjechał tam, by podjąć pracę w charakterze młodszego asystenta profesora przy Katedrze Fizyki na Politechnice Gdańskiej. Pracę tę podjął w kwietniu 1946 r., równocześnie rozpoczynając studia na Politechnice.

Na II roku studiów został aresztowany 15 lutego 1949 r. pod zarzutem m.in. kontaktów z Janem Jandzisiem ps. "Sosna", dowódcą samoobrony WiN w Tarnowie, który nadal skutecznie się ukrywał. Odstawiony w konwoju do Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa w Krakowie na pl. Inwalidów, przebywał tam aż do wyroku. W tym czasie ubecy dokonali dokładnej rewizji w domu, znajdując karabin i pistolet z nabojami (w akcie oskarżenia wydatnie powiększono ilość tej broni). Wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Krakowie z dnia 22 VI 1949 r., pod przewodnictwem por. Władysława Sierackiego, został skazany na 15 lat więzienia, utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 5 lat oraz przepadek mienia na rzecz Skarbu Państwa.

W czasie rozprawy dowiedział się o śmierci ojca, który zginął w dziwnych okolicznościach na przystanku kolejowym w Mościcach. Ponieważ orzeczono przepadek mienia, nie wydano matce, będącej w trudnej sytuacji materialnej, kwoty 21 tys. zł złożonej w depozycie. Zgodzono się tylko, by na Montelupich doręczyła synowi książkę prof. A. Piekary pt. "Elektryczność i budowa materii". Zrozpaczona matka słała prośby do Bolesława Bieruta prosząc o zwolnienie syna z więzienia. Wiele próśb napływało także z gdańskiej uczelni od prof. A. Piekary, prof. L Adamczewskiego, prezesa "Bratniaka" J. Chojnackiego i innych życzliwych osób wraz z niezwykle pozytywną opinią o uwięzionym. Niestety, pozostawały "bez uwzględnienia".

Swoją "karę" odbywał następnie w więzieniu w Rawiczu, skąd mimo negatywnej opinii naczelnika więzienia, dotyczącej jego poglądów politycznych - na wniosek Wojewódzkiej Prokuratury w Krakowie, która zastosowała amnestię z 22 XI 1952 r., wyszedł warunkowo po 6 latach, dnia 20 lutego 1955 r.

Mimo złego stanu zdrowia podjął pracę w Instytucie Nawozów Sztucznych (1955-69) a następnie w Zakładzie Badawczym Zakładów Azotowych w Mościcach, skąd przeszedł na emeryturę 1 I 1986 r.

W 1956 r. poślubił dr Zofię Kubińską, z którego to małżeństwa urodził się syn Zygmunt.

Wspólnie z kolegą partyzantem Tadeuszem Białasem, opracował dzieje bliskiej mu fabryki i osiedla pt. "Mościce - kolebka polskiej chemii, ostoja patriotyzmu", wydanej w dwóch tomach w 2002 r.

Jest inicjatorem postawienia pomnika komendantowi Szarych Szeregów, hm. Wincentemu Musze oraz drugiego pomnika w Pławnej, upamiętniającego walkę 4 kompanii "Ewa". Jest także prezesem Stowarzyszenia Szarych Szeregów w Mościcach, współpracującym z Urzędem Gminy w organizowaniu rocznicowych uroczystości we wsi Biała.

Posiada szereg wojskowych i partyzanckich odznaczeń, w tym: Krzyż AK z 1967 r., Krzyż Walecznych z 1989 r., Krzyż Partyzancki z 1990 r., Krzyż Kawalerski z 1995 r. Natomiast w 90. rocznicę uznania "Tarnowa jako pierwszego miasta niepodległego" po okresie zaborów, otrzymał z rąk śp. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Tarnowie Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski .Polonia Restituta" w 2008 r. W 2013 roku został mianowany na stopień kapitana Wojska Polskiego.

Zmarł 3 stycznia 2015r. w Tarnowie.

(Powyższy biogram jest fragmentem książki dr Marii Żychowskiej i Zdzisława Szymanowskiego pt. "1944. TRAGEDIA W BIAŁEJ")

Galeria

foto: Leszek Ignasik